Φεύγα: οι κανόνες

Η φεύγα κλείνει την ελληνική τριάδα και είναι το πιο ήσυχο και το πιο ανελέητο από τα τρία. Το όνομά της τα λέει όλα: τα πούλια φεύγουν, κανείς δεν πιάνει κανέναν. Δεν υπάρχει χτύπημα και δεν υπάρχει πλάκωμα. Τα δύο σετ κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση και δεν συναντιούνται ποτέ μετωπικά. Ό,τι μένει είναι μια κούρσα, και ο μόνος τρόπος να βλάψετε τον αντίπαλο είναι να του κλείσετε τον δρόμο.

Το στήσιμο και οι δύο μάνες

Και τα δεκαπέντε πούλια σας ξεκινούν στοιβαγμένα στο σημείο 24 σας, τη μάνα, όπως ακριβώς και στο πλακωτό. Εδώ όμως οι δύο μάνες δεν κοιτάζονται: κάθονται σε διαγώνια αντικριστές γωνίες με τις διαδρομές μετατοπισμένες κατά μισό ταμπλό. Η μάνα του αντιπάλου βρίσκεται πάνω στο σημείο 12 σας, ακριβώς στη μέση της διαδρομής σας, και η δική σας μάνα είναι το σημείο 12 του δικού του.

Το σπίτι σας, εκεί που θα μαζέψετε, είναι όπως πάντα τα σημεία 1 ως 6 σας, δηλαδή το τεταρτημόριο διαγώνια απέναντι από τη μάνα σας. Πριν φτάσετε εκεί περνάτε μέσα από το σπίτι του αντιπάλου, που είναι τα σημεία 13 ως 18 σας. Δύο διαδρομές, ίδια φορά, η μία μισό ταμπλό πίσω από την άλλη.

Η αρίθμηση των σημείων είναι η ίδια που χρησιμοποιεί όλο το τάβλι, οπότε αν θέλετε να τη δείτε στο ταμπλό πριν προχωρήσετε, ο διαδραστικός οδηγός στησίματος τη δείχνει σημείο προς σημείο. Η αρχική θέση που εμφανίζει είναι των πορτών, όχι της φεύγας· κρατήστε από εκεί μόνο την ανατομία του ταμπλού.

Ένα πούλι κλείνει σημείο

Αυτός είναι ο κανόνας που αλλάζει τα πάντα. Στις πόρτες και στο πλακωτό χρειάζεστε δύο πούλια για να κλείσετε ένα σημείο, και το μοναχικό πούλι είναι αδυναμία. Στη φεύγα το μοναχικό πούλι είναι τοίχος: αρκεί ένα και μόνο δικό σας πούλι σε ένα σημείο για να μην μπορεί ο αντίπαλος να προσγειωθεί εκεί με κανέναν τρόπο.

• Κανένα πούλι δεν χτυπιέται, δεν πλακώνεται και δεν γυρίζει πίσω. Δεν υπάρχει μπαρ και δεν υπάρχει επανείσοδος.
• Κάθε σημείο με έστω ένα αντίπαλο πούλι είναι απαγορευμένο για εσάς, και το αντίστροφο.
• Αν καμία από τις δύο ζαριές δεν δίνει νόμιμη κίνηση, χάνετε τον γύρο σας. Σε κλειστές θέσεις αυτό συμβαίνει συχνά και είναι μέρος του παιχνιδιού.
• Οι υπόλοιποι κανόνες των ζαριών μένουν ίδιοι: δύο αριθμοί, δύο κινήσεις, η διπλή τέσσερις φορές, υποχρεωτικό παίξιμο και των δύο όπου γίνεται. Αν παίζεται μόνο ο ένας από τους δύο, παίζετε αυτόν· αν παίζεται ο ένας ή ο άλλος αλλά όχι και οι δύο, παίζετε τον μεγαλύτερο.

Ο κανόνας της μάνας: το πρώτο πούλι πάει μόνο του

Η φεύγα ανοίγει με μια φάση που δεν μοιάζει με τίποτα άλλο στο τάβλι. Δεν είναι ποσόστωση ανά γύρο, είναι συνοδεία ενός και μόνο πουλιού: κινείτε το ίδιο πούλι, και μόνο αυτό, γύρο με τον γύρο, παίζοντας πάνω του και τους δύο αριθμούς κάθε ζαριάς, μέχρι να φτάσει στην περιοχή εκκίνησης του αντιπάλου, δηλαδή στο τεταρτημόριο όπου κάθεται η μάνα του. Τα υπόλοιπα δεκατέσσερα δεν κουνιούνται καθόλου όση ώρα κρατά αυτό το ταξίδι.

Μόλις το πρώτο πούλι φτάσει εκεί, ο περιορισμός φεύγει τελείως και για την υπόλοιπη παρτίδα. Από εκείνη τη στιγμή κινείτε ό,τι θέλετε, με τα δεκατέσσερα να κάθονται ακόμη στοιβαγμένα στη μάνα. Προσέξτε τι δεν λέει ο κανόνας: δεν έχει καμία σχέση με το πότε θα αδειάσει η μάνα σας. Η μάνα μπορεί να μείνει γεμάτη για πολλούς γύρους ακόμη, και εσείς να κινείτε ελεύθερα.

Το άνοιγμα λοιπόν δεν έχει ρυθμό να διαλέξετε. Είναι μια αναγκαστική μοναχική διαδρομή, και η μόνη απόφαση που σας μένει είναι πώς θα παίξετε τους αριθμούς πάνω σε ένα πούλι.

Το φράξιμο και το εξάπορτο

Αφού ένα πούλι κλείνει σημείο, το χτίσιμο διαδοχικών σημείων είναι φθηνό, και το φράγμα είναι το μοναδικό όπλο του παιχνιδιού. Έξι κλειστά σημεία στη σειρά, το εξάπορτο, είναι αδιαπέραστα: όποιο πούλι βρεθεί πίσω τους δεν περνά με καμία ζαριά μέχρι να σπάσει το φράγμα. Γι' αυτό και το εξάπορτο δεν επιτρέπεται παντού. Οι απαγορεύσεις είναι τρεις, όχι μία:

1. Δεν αποκλείετε τον αντίπαλο ολοκληρωτικά. Δεν επιτρέπεται θέση στην οποία ο αντίπαλος δεν έχει καμία ζαριά που να μπορεί να παιχτεί.
2. Δεν κρατάτε και τα έξι σημεία της δικής σας περιοχής εκκίνησης στο τέλος του γύρου σας, δηλαδή του τεταρτημορίου όπου βρίσκεται η μάνα σας.
3. Δεν στήνετε εξάπορτο ακριβώς μπροστά από τη μάνα του αντιπάλου, εκεί που θα κλείδωνε τα πούλια του πριν καν ξεκινήσουν.

Στην τρίτη απαγόρευση οι πηγές διαφωνούν, και είναι η μόνη πραγματική διαφωνία στους κανόνες της φεύγας: καταγράφεται και παραλλαγή που την επιτρέπει. Διαφέρει επίσης το πώς διατυπώνεται η θεραπεία. Άλλες πηγές το γράφουν ως απαγόρευση να χτίσετε, και άλλες ως υποχρέωση να ξεφράξετε: αν έχετε ήδη εξάπορτο και ο αντίπαλος έχει μαζέψει όλα του τα πούλια στο ένα σημείο πίσω του, οφείλετε να ανοίξετε ένα σημείο για να του δώσετε κίνηση. Τα δύο δίνουν το ίδιο αποτέλεσμα στο τραπέζι· πείτε ποιο κρατάτε πριν την πρώτη ζαριά.

Στην πράξη το παιχνίδι κρίνεται στο πόσο σφιχτό φράγμα προλαβαίνετε να στήσετε μπροστά από τα πούλια του αντιπάλου, χωρίς να πέσετε σε καμία από τις τρεις απαγορεύσεις.

Το μάζεμα

Μόλις και τα δεκαπέντε πούλια σας μπουν στο σπίτι σας, στα σημεία 1 ως 6, αρχίζετε να τα βγάζετε, με τους ίδιους κανόνες που ισχύουν παντού στο τάβλι: ο αριθμός βγάζει πούλι από το αντίστοιχο σημείο, το άδειο σημείο με πούλια ψηλότερα σημαίνει ότι ο αριθμός παίζεται ως κανονική κίνηση μέσα στο σπίτι, και αριθμός μεγαλύτερος από το ψηλότερο κατεχόμενο σημείο βγάζει από εκείνο. Οι λεπτομέρειες είναι στην αναφορά κανόνων.

Στη φεύγα το μάζεμα είναι το πιο ήσυχο κομμάτι όλου του τάβλι: κανείς δεν σας γυρίζει πίσω, κανείς δεν σας παγώνει, και το μόνο που μετράει είναι αν προλάβατε.

Πόντοι

Τριπλή δεν υπάρχει, όπως δεν υπάρχει σε κανένα από τα τρία παιχνίδια της τριάδας: ανήκει στο διεθνές backgammon και όχι εδώ. Ούτε ο κύβος διπλασιασμού παίζει ρόλο. Η τριάδα παίζεται μέχρι έναν συμφωνημένο στόχο, συνήθως 5 ή 7 πόντους, με τα τρία παιχνίδια να αθροίζουν μαζί.

Φεύγα και πόρτες, δίπλα δίπλα

Τι κερδίζει τη φεύγα

• Το άνοιγμα δεν το διαλέγετε, το παίζετε καλά. Η μοναχική διαδρομή του πρώτου πουλιού είναι υποχρεωτική, οπότε η μόνη απόφαση είναι πού το αφήνετε με κάθε ζαριά: κάθε σημείο που πατάει είναι ένα σημείο που κλείνει, έστω και για λίγο.
• Μετά τη συνοδεία, βιαστείτε. Μόλις ελευθερωθείτε έχετε δεκατέσσερα πούλια στοιβαγμένα σε ένα σημείο, και ο αντίπαλος χτίζει ήδη. Πούλια που αργούν να φύγουν από τη μάνα είναι πούλια που θα βρουν κλειστούς δρόμους.
• Χτίστε διαδοχικά, όχι σκόρπια. Τέσσερα σημεία στη σειρά αξίζουν πολύ περισσότερο από έξι σκόρπια, γιατί το κενό είναι ακριβώς αυτό που ψάχνει η ζαριά του αντιπάλου.
• Φράξτε μπροστά του, όχι πίσω του. Φράγμα πίσω από τα πούλια του δεν κάνει τίποτα. Αξία έχει μόνο ό,τι στέκεται στον δρόμο που του μένει.
• Μετρήστε την κούρσα νωρίς. Χωρίς χτύπημα η αριθμητική δεν ανατρέπεται από τύχη. Αν προηγείστε καθαρά, τρέξτε· αν είστε πίσω, φράξτε.
• Προσοχή στο σημείο 12 σας. Εκεί κάθεται η μάνα του αντιπάλου, και όσο είναι γεμάτη είναι ένας μεγάλος τοίχος στη μέση της διαδρομής σας.

Οι όροι που θα ακούσετε στο τραπέζι, με τον διεθνή όρο δίπλα, είναι στην ορολογία, και η ανατομία του ταμπλού με την αρίθμηση των σημείων στον οδηγό στησίματος.

Πού κάθεται μέσα στην τριάδα

Η φεύγα παίζεται τελευταία, μετά τις πόρτες και το πλακωτό, και συχνά είναι αυτή που κρίνει το σκορ, επειδή είναι η λιγότερο τυχαία από τις τρεις: κανένα χτύπημα δεν ανατρέπει είκοσι σημεία προβαδίσματος. Παίκτες που φοβούνται το ρίσκο τη λατρεύουν, και παίκτες που ζουν από το ρίσκο τη βρίσκουν στεγνή. Και οι δύο έχουν δίκιο.

Το διαδικτυακό μας ταμπλό παίζει το διεθνές παιχνίδι, δηλαδή τις πόρτες με τους διεθνείς κανόνες, όχι φεύγα. Οι κοινοί κανόνες όμως, η κίνηση, οι διπλές, το υποχρεωτικό παίξιμο και το μάζεμα, είναι ακριβώς οι ίδιοι και στα τρία, και ο διακομιστής τους επιβάλλει αντί για εσάς: παίξτε μια δωρεάν παρτίδα στον browser για να στρώσουν, και μετά καθίστε στο ταμπλό του καφενείου.