Κανόνες τάβλι: η πλήρης αναφορά

Αυτή είναι η πλήρης αναφορά για τους καθιερωμένους κανόνες του τάβλι, όπως παίζεται σε συλλόγους, τουρνουά και στο διαδίκτυο. Προϋποθέτει ότι ξέρετε χονδρικά πώς μοιάζει το παιχνίδι· αν είστε εντελώς καινούριοι, ο οδηγός για αρχάριους είναι πιο ήπια αφετηρία, και επιστρέφετε εδώ όταν χρειάζεστε ακριβείς απαντήσεις.

Εξοπλισμός και στόχος

Το τάβλι παίζεται από δύο παίκτες σε ταμπλό 24 σημείων, με δεκαπέντε πούλια ανά παίκτη, δύο ζάρια ανά παίκτη, και (για παιχνίδι με πόντους ή σε ματς) έναν κύβο διπλασιασμού. Η αρχική θέση, δύο πούλια στο σημείο 24 κάθε παίκτη, πέντε στο 13, τρία στο 8 και πέντε στο 6, αναλύεται στον οδηγό στησίματος.

Κάθε παίκτης κινεί τα πούλια του προς το δικό του σπίτι και μετά τα βγάζει έξω. Κερδίζει όποιος βγάλει πρώτος και τα δεκαπέντε.

Η ζαριά ανοίγματος

• Κάθε παίκτης ρίχνει ένα ζάρι. Όποιος φέρει μεγαλύτερο παίζει πρώτος, χρησιμοποιώντας και τους δύο αριθμούς που φαίνονται, το δικό του ζάρι και του αντιπάλου.
• Αν τα ζάρια είναι ίσα, ξαναρίχνουν και οι δύο μέχρι να διαφέρουν. (Στο παιχνίδι με πόντους, κάποια τραπέζια προαιρετικά διπλασιάζουν το στοίχημα σε κάθε ισοπαλία, το «αυτόματο διπλό». Είναι σύμβαση του τραπεζιού, όχι μέρος του καθιερωμένου παιχνιδιού.)
• Ο πρώτος παίκτης δεν ξαναρίχνει: η κίνηση ανοίγματος παίζεται με τα δύο ζάρια που ήδη φαίνονται.

Κανόνες κίνησης

Σε κάθε γύρο ο παίκτης ρίχνει δύο ζάρια και κινεί πούλια προς τα εμπρός, πάντα εμπρός και ποτέ πίσω, σύμφωνα με τους αριθμούς που έφερε.

• Δύο αριθμοί, δύο κινήσεις. Τα ζάρια είναι ξεχωριστές κινήσεις. Μπορούν να κινήσουν δύο διαφορετικά πούλια ή το ίδιο πούλι δύο φορές, αλλά η συνδυασμένη κίνηση πρέπει να είναι νόμιμη σε κάθε βήμα. Ένα πούλι που παίζει 5-3 ως ένα ταξίδι οκτώ σημείων πρέπει να μπορεί να σταθεί νόμιμα στο ενδιάμεσο σημείο μετά το 5 (ή μετά το 3).
• Νόμιμα σημεία προσγείωσης. Ένα πούλι μπορεί να σταθεί σε ανοιχτό σημείο, σε σημείο με οποιονδήποτε αριθμό δικών του πουλιών, ή σε σημείο με ακριβώς ένα πούλι του αντιπάλου (μπλοτ, που τότε χτυπιέται). Δεν μπορεί ποτέ να σταθεί σε σημείο με δύο ή περισσότερα αντίπαλα πούλια.
• Διπλές. Η διπλή παίζεται τέσσερις φορές. Το 6-6 δίνει τέσσερις κινήσεις των έξι, σε οποιονδήποτε νόμιμο συνδυασμό.
• Υποχρεωτικό παίξιμο. Ο παίκτης πρέπει να χρησιμοποιήσει και τους δύο αριθμούς αν είναι νόμιμα εφικτό (και τους τέσσερις στις διπλές). Αν παίζεται μόνο ο ένας, πρέπει να παιχτεί. Αν θα μπορούσε να παιχτεί ο ένας ή ο άλλος αλλά όχι και οι δύο, πρέπει να παιχτεί ο μεγαλύτερος. Αν δεν παίζεται κανένας, ο γύρος χάνεται. Οι διπλές ακολουθούν την ίδια αρχή: παίζονται όσες από τις τέσσερις κινήσεις είναι νόμιμα δυνατές.
• Πάσο δεν υπάρχει. Κανείς δεν μπορεί να παραλείψει εκούσια τον γύρο του ή να αρνηθεί να κινηθεί όσο υπάρχει νόμιμη κίνηση.

Το χτύπημα

Ένα μοναχικό πούλι σε σημείο είναι μπλοτ. Όταν αντίπαλο πούλι σταθεί πάνω του, είτε τελειώνοντας εκεί την κίνησή του είτε πατώντας ενδιάμεσα σε συνδυασμό, το μπλοτ χτυπιέται και τοποθετείται στο μπαρ. Σε έναν γύρο μπορούν να χτυπηθούν πολλά μπλοτ.

Επανείσοδος από το μπαρ

• Παίκτης με ένα ή περισσότερα πούλια στο μπαρ πρέπει να τα βάλει μέσα πριν κάνει οποιαδήποτε άλλη κίνηση.
• Το πούλι μπαίνει στο σπίτι του αντιπάλου, στο σημείο που αντιστοιχεί σε έναν από τους αριθμούς που έφερε: το 5 μπαίνει στο σημείο 5 του αντιπάλου, εφόσον εκείνο δεν κρατείται από δύο ή περισσότερα αντίπαλα πούλια.
• Αν κανένας από τους δύο αριθμούς δεν δίνει νόμιμη είσοδο, ο παίκτης χορεύει: χάνει ολόκληρο τον γύρο.
• Όταν ο αντίπαλος κρατά και τα έξι σημεία του σπιτιού του (κλειστό ταμπλό), η είσοδος είναι αδύνατη· ο παίκτης στο μπαρ χάνει γύρο μετά τον γύρο, χωρίς καν να ρίχνει, μέχρι να ανοίξει το ταμπλό.
• Αν ο παίκτης μπήκε από το μπαρ και δεν του έχει μείνει πούλι εκεί, ο υπόλοιπος αριθμός παίζεται κανονικά.

Το μάζεμα

Το μάζεμα αρχίζει μόνο όταν και τα δεκαπέντε πούλια βρίσκονται στο σπίτι.

• Ο αριθμός που φέρατε βγάζει πούλι από το αντίστοιχο σημείο: το 3 βγάζει πούλι από το σημείο 3.
• Αν το σημείο είναι άδειο αλλά υπάρχουν πούλια σε ψηλότερα σημεία, ο αριθμός πρέπει να χρησιμοποιηθεί ως κανονική κίνηση μέσα στο σπίτι.
• Αν ο αριθμός είναι μεγαλύτερος από το ψηλότερο κατεχόμενο σημείο, βγαίνει πούλι από το ψηλότερο κατεχόμενο σημείο. (Με τα πάντα στο σημείο 4 και κάτω, το 6 βγάζει από το σημείο 4.)
• Όπως πάντα, και τα δύο ζάρια πρέπει να χρησιμοποιηθούν αν είναι νόμιμα εφικτό· ο παίκτης μπορεί να διαλέξει ανάμεσα στο να βγάλει πούλι και στο να κινηθεί μέσα στο ταμπλό όταν και τα δύο είναι νόμιμα, αλλά δεν επιτρέπεται να σπαταλήσει παίξιμο αριθμό.
• Αν πούλι χτυπηθεί κατά το μάζεμα, πρέπει να ξαναμπεί από το μπαρ και να κάνει όλο τον γύρο ως το σπίτι πριν συνεχιστεί το μάζεμα. Τα πούλια που έχουν ήδη βγει μένουν έξω.

Νίκη: απλή, διπλή, τριπλή

Η παρτίδα τελειώνει τη στιγμή που ένας παίκτης βγάζει το δέκατο πέμπτο πούλι του.

Αυτοί οι πολλαπλασιαστές συνδυάζονται με τον κύβο διπλασιασμού: μια διπλή με τον κύβο στο 4 δίνει οκτώ πόντους. Δείτε τον οδηγό βαθμολογίας για λυμένα παραδείγματα και λεπτομέρειες για τα ματς.

Ο κύβος διπλασιασμού με δυο λόγια

Πριν ρίξει στον γύρο του, ο παίκτης μπορεί να προσφέρει διπλό, προτείνοντας να πολλαπλασιαστεί επί δύο η αξία της παρτίδας. Ο αντίπαλος είτε αρνείται, παραδίδοντας αμέσως για απλή παρτίδα στην αξία πριν το διπλό, είτε δέχεται, συνεχίζοντας με διπλάσιο στοίχημα και γινόμενος κάτοχος του κύβου. Μόνο ο κάτοχος μπορεί να κάνει το επόμενο διπλό. Οι πλήρεις κανόνες, μαζί με Crawford, Jacoby και beaver, βρίσκονται στον οδηγό του κύβου.

Αντικανονικότητες και εθιμοτυπία

Καθιερωμένες συμβάσεις τουρνουά για παιχνίδι σε πραγματικό ταμπλό:

• Στραβά ζάρια. Και τα δύο ζάρια πρέπει να κάτσουν επίπεδα μέσα στο δεξί μισό του ταμπλού. Ζάρι που κάθεται γερτό, πάνω σε πούλι ή έξω από το ταμπλό είναι άκυρο, και ξαναρίχνονται και τα δύο.
• Πρόωρη ζαριά. Ζάρια που ρίχνονται πριν ολοκληρώσει ο αντίπαλος τον γύρο του (πριν μαζέψει τα δικά του) συνήθως ξαναρίχνονται.
• Λάθη στην κίνηση. Παράνομη κίνηση μπορεί να διορθωθεί από οποιονδήποτε παίκτη πριν την επόμενη ζαριά· αφού ρίξει ο αντίπαλος, η θέση γενικά μένει ως έχει.
• Τέλος γύρου. Η κίνηση οριστικοποιείται όταν ο παίκτης μαζέψει τα ζάρια του· μέχρι τότε τα πούλια μπορούν να αναδιαταχθούν ελεύθερα μέσα στους αριθμούς που έφερε.

Στο διαδίκτυο τίποτα από αυτή τη λογιστική δεν υπάρχει: ο διακομιστής επιβάλλει αυτόματα κάθε κανόνα παραπάνω, προσφέρονται μόνο νόμιμες κινήσεις, και τα ζάρια είναι αποδείξιμα δίκαια, παράγονται στον διακομιστή και επαληθεύονται μετά από κάθε παρτίδα. Αυτό κάνει το διαδικτυακό παιχνίδι το ευκολότερο μέρος για να αφομοιώσετε τους κανόνες· δοκιμάστε μια δωρεάν παρτίδα στον browser και αφήστε το ταμπλό να σας διδάξει.

Παραλλαγές που αξίζει να ξέρετε

Οι παραπάνω κανόνες είναι το διεθνές πρότυπο, δηλαδή αυτό που στην Ελλάδα λέμε πόρτες. Στα ελληνικά καφενεία όμως το «τάβλι» σπάνια σημαίνει μία παρτίδα: παίζεται ως τριάδα, πόρτες, πλακωτό και φεύγα, με τα ίδια πούλια και ζάρια αλλά τελείως διαφορετική λογική. Στο πλακωτό δεν υπάρχει χτύπημα· ένα πούλι πλακώνει το αντίπαλο και το ακινητοποιεί μέχρι να φύγει. Στη φεύγα δεν υπάρχει καθόλου επαφή, μόνο κούρσα και φράξιμο, και τα δύο σετ κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Άλλες παραδόσεις διαφέρουν κι αυτές: το τουρκικό tavla παίζεται παραδοσιακά χωρίς κύβο και λέει τη διπλή mars· το acey-deucey δίνει ειδικές δυνάμεις στη ζαριά 1-2· το Nackgammon ξεκινά από ελαφρώς διαφορετική θέση για να οξύνει τη μάχη του ανοίγματος. Όταν έχετε αμφιβολία για το τι παίζει το τραπέζι, ρωτήστε πριν την πρώτη ζαριά: η απάντηση είναι μία πρόταση και αποτρέπει κάθε διαφωνία που μετράει.