Πόρτες: οι κανόνες

Οι πόρτες είναι το πρώτο από τα τρία παιχνίδια του ελληνικού τάβλι και το μόνο που στέκεται δίπλα στο διεθνές backgammon. Σχεδόν ταυτίζονται, όχι όμως απόλυτα: οι πόρτες είναι το διεθνές παιχνίδι χωρίς την τριπλή και χωρίς τον κύβο διπλασιασμού, και αυτές οι δύο διαφορές είναι κανόνες, όχι συνήθειες του τραπεζιού. Αν έχετε παίξει τάβλι σε καφενείο, τις πόρτες έχετε παίξει: χτύπημα, μπαρ, επανείσοδος, μάζεμα. Αυτή η σελίδα εξηγεί τι ακριβώς είναι μια «πόρτα», γιατί το παιχνίδι πήρε το όνομά της, και πού χωρίζουν οι δρόμοι του από το πλακωτό και τη φεύγα, τα άλλα δύο της τριάδας.

Από πού βγαίνει το όνομα

Πόρτα λέγεται το σημείο που κρατάτε με δύο ή περισσότερα δικά σας πούλια. Είναι κλειστό: ο αντίπαλος δεν μπορεί να προσγειωθεί εκεί με τίποτα, όσο κι αν του το επιτρέπει η ζαριά. «Έκανα πόρτα στο πέντε» σημαίνει ότι κλείσατε το σημείο 5 σας, και «μου έκλεισε τις πόρτες» σημαίνει ότι απέναντι υψώνεται σειρά από κλειστά σημεία.

Επειδή το χτίσιμο των πορτών είναι όλη η ουσία του παιχνιδιού, το όνομα περιγράφει τη στρατηγική του και όχι απλώς έναν κανόνα. Στα άλλα δύο παιχνίδια της τριάδας το κλείσιμο σημείων λειτουργεί αλλιώς: στο πλακωτό η πόρτα σας δεν εμποδίζει μόνο, μπορεί και να ακινητοποιήσει πούλι από κάτω· στη φεύγα φτάνει ένα πούλι για να κλείσει σημείο.

Το στήσιμο

Το στήσιμο των πορτών είναι το κλασικό 2-5-3-5: δύο πούλια στο σημείο 24 σας, πέντε στο 13, τρία στο 8 και πέντε στο 6. Ο αντίπαλος στήνει την ακριβή αντανάκλαση. Ολόκληρη η ανατομία του ταμπλού και η αρίθμηση των σημείων αναλύονται στον οδηγό στησίματος, και αν προτιμάτε να το δείτε παρά να το διαβάσετε, ο διαδραστικός οδηγός στησίματος σας αφήνει να αγγίξετε κάθε σημείο.

Ποιος παίζει πρώτος

Κάθε παίκτης ρίχνει ένα ζάρι και παίζει πρώτος όποιος φέρει μεγαλύτερο. Στις πόρτες όμως εκείνος ξαναρίχνει και τα δύο ζάρια για να παίξει τον γύρο του, ενώ στο διεθνές παιχνίδι η κίνηση ανοίγματος παίζεται με τους δύο αριθμούς που ήδη φαίνονται. Είναι μικρή διαφορά που όμως αλλάζει το άνοιγμα, γιατί στις πόρτες μπορεί να πέσει και διπλή στην πρώτη ζαριά.

Από τη δεύτερη παρτίδα και μετά δεν ξαναρίχνει κανείς για τη σειρά: πρώτος παίζει ο νικητής της προηγούμενης παρτίδας.

Κίνηση και κατεύθυνση

• Οι δύο παίκτες κινούνται σε αντίθετες κατευθύνσεις. Ο καθένας ταξιδεύει από το σημείο 24 του προς το 1 του, δηλαδή από το σπίτι του αντιπάλου προς το δικό του.
• Οι δύο αριθμοί της ζαριάς είναι δύο ξεχωριστές κινήσεις, και μπορούν να παιχτούν από ένα ή από δύο πούλια. Η διπλή παίζεται τέσσερις φορές.
• Πρέπει να παίξετε και τους δύο αριθμούς αν γίνεται νόμιμα. Αν παίζεται μόνο ο ένας από τους δύο, παίζετε αυτόν, μικρός ή μεγάλος. Αν θα μπορούσε να παιχτεί ο ένας ή ο άλλος αλλά όχι και οι δύο, πρέπει να παιχτεί ο μεγαλύτερος. Αν δεν παίζεται κανένας, χάνετε τον γύρο.
• Νόμιμη προσγείωση είναι κάθε ανοιχτό σημείο, κάθε σημείο με δικά σας πούλια, και κάθε σημείο με ακριβώς ένα αντίπαλο πούλι. Ποτέ σημείο με δύο ή περισσότερα αντίπαλα.

Οι πλήρεις κανόνες κίνησης, με τις οριακές περιπτώσεις, βρίσκονται στην αναφορά κανόνων. Αν ξεκινάτε από το μηδέν, ο οδηγός για αρχάριους είναι πιο ήπια αφετηρία.

Χτύπημα, μπαρ, επανείσοδος

Εδώ οι πόρτες ξεχωρίζουν απόλυτα από τα άλλα δύο παιχνίδια της τριάδας. Μοναχικό πούλι σε σημείο λέγεται μπλοτ. Αντίπαλο πούλι που θα σταθεί πάνω του το χτυπά, το μπλοτ βγαίνει στο μπαρ, και ο ιδιοκτήτης του πρέπει να το ξαναβάλει στο παιχνίδι από το σπίτι του αντιπάλου πριν κάνει οτιδήποτε άλλο. Αν κανένας από τους δύο αριθμούς δεν δίνει είσοδο, χορεύει και χάνει τον γύρο.

Το χτυπημένο πούλι επιστρέφει στην αφετηρία και ξαναδιανύει όλη τη διαδρομή. Αυτός είναι ο λόγος που στις πόρτες η θέση μπορεί να ανατραπεί μέχρι την τελευταία ζαριά: μια χαμένη απόσταση εικοσιτεσσάρων σημείων δεν επιστρέφεται εύκολα. Στο πλακωτό κανένα πούλι δεν γυρίζει πίσω· απλώς παγώνει εκεί που είναι. Στη φεύγα δεν συμβαίνει τίποτα από τα δύο.

Το μάζεμα

Μόλις και τα δεκαπέντε πούλια σας βρεθούν στο σπίτι σας, στα σημεία 1 ως 6, αρχίζετε να τα βγάζετε. Ο αριθμός που φέρατε βγάζει πούλι από το αντίστοιχο σημείο· αν το σημείο είναι άδειο και υπάρχουν πούλια ψηλότερα, ο αριθμός παίζεται ως κανονική κίνηση μέσα στο σπίτι· αν είναι μεγαλύτερος από το ψηλότερο κατεχόμενο σημείο, βγάζει από εκεί. Πούλι που χτυπηθεί ενώ μαζεύετε επιστρέφει στο μπαρ και πρέπει να ξανακάνει όλο τον γύρο πριν συνεχίσετε.

Πόντοι: μονά και διπλά, τίποτα παραπάνω

Τριπλή στις πόρτες δεν υπάρχει. Δεν είναι κάτι που παραλείπουν κάποια τραπέζια, είναι κανόνας του παιχνιδιού: όσο βαθιά κι αν έχει μείνει ο ηττημένος, με πούλια στο μπαρ ή μέσα στο σπίτι του νικητή, η παρτίδα μετράει δύο πόντους και όχι τρεις. Εδώ ακριβώς χωρίζουν οι πόρτες από το δυτικό backgammon, όπου η τριπλή αξίζει τρεις.

Η δεύτερη διαφορά είναι ο κύβος διπλασιασμού: στις πόρτες δεν διπλασιάζει κανείς. Ο κύβος ανήκει στο διεθνές παιχνίδι, εκεί όπου η μία παρτίδα είναι το πάν· η τριάδα δεν τον χρειάζεται, γιατί παίζεται μέχρι έναν συμφωνημένο στόχο πόντων. Αν θέλετε να παίξετε πόρτες με τους διεθνείς κανόνες, με τριπλή και με κύβο, αυτό είναι απολύτως θεμιτό, αλλά είναι απόφαση που παίρνεται πριν την πρώτη ζαριά και όχι αφού πέσει η θέση. Πώς δουλεύουν οι πολλαπλασιαστές στο διεθνές παιχνίδι το εξηγεί η βαθμολογία.

Οι πόρτες δίπλα στα άλλα δύο

Καμία από τις τρεις δεν πληρώνει τριπλή, και σε καμία δεν χρησιμοποιείται κύβος διπλασιασμού. Είναι το ίδιο σύστημα πόντων και στα τρία, γι' αυτό και αθροίζονται άνετα σε ένα σκορ.

Τι κερδίζει τις πόρτες

• Το σημείο 5 σας. Το πιο πολύτιμο σημείο του ταμπλού. Το κλείνει το άνοιγμα 3-1, γι' αυτό και θεωρείται η καλύτερη πρώτη ζαριά.
• Άγκυρα στο σπίτι του αντιπάλου. Δύο πούλια σε ένα σημείο εκεί πίσω σάς κρατούν ασφαλείς όσο κτίζεται η θέση και σας δίνουν χρόνο.
• Τείχος, όχι σκόρπια σημεία. Διαδοχικά κλειστά σημεία παγιδεύουν. Έξι στη σειρά είναι αδιαπέραστα, όση ώρα κρατούν.
• Μετρήστε πριν τρέξετε. Όταν τα δύο σετ έχουν προσπεράσει το ένα το άλλο, το παιχνίδι είναι μόνο κούρσα: κερδίζει η αριθμητική, όχι το ένστικτο.

Οι όροι που θα ακούσετε στο τραπέζι, από την άγκυρα ως το μπλοτ, εξηγούνται στην ορολογία.

Η τριάδα και η σειρά της

Στα ελληνικά καφενεία το «τάβλι» σπάνια σημαίνει μία μόνο παρτίδα. Παίζονται και τα τρία παιχνίδια στη σειρά, πόρτες, πλακωτό, φεύγα, με τους πόντους να αθροίζονται μέχρι έναν συμφωνημένο στόχο, συνήθως 5 ή 7. Το ταμπλό, τα πούλια και τα ζάρια δεν αλλάζουν ποτέ· αλλάζει μόνο η αφετηρία και ο τρόπος που τα δύο σετ συναντιούνται. Γι' αυτό και η σειρά έχει νόημα: οι πόρτες σας μαθαίνουν τον κίνδυνο, το πλακωτό την ακινησία, η φεύγα τον καθαρό δρόμο.

Από τα τρία, οι πόρτες είναι αυτό που έχει ταξιδέψει: η ίδια κίνηση, το ίδιο χτύπημα και το ίδιο μάζεμα παίζονται στα διεθνή τουρνουά και στο διαδίκτυο, με την τριπλή και τον κύβο από πάνω. Το δικό μας ταμπλό παίζει αυτή τη διεθνή εκδοχή, με τον διακομιστή να επιβάλλει κάθε κανόνα και να προσφέρει μόνο νόμιμες κινήσεις, οπότε είναι ο πιο ανώδυνος τρόπος να στρώσουν τα κοινά μέρη πριν καθίσετε απέναντι σε κάποιον. Δοκιμάστε μια δωρεάν παρτίδα στον browser και αφήστε το ταμπλό να σας διορθώνει.