Tavla Kuralları: Eksiksiz Başvuru Kaynağı

Bu sayfa, kulüplerde, turnuvalarda ve internette oynanan standart uluslararası backgammon kurallarının eksiksiz başvuru kaynağıdır. Oyunun kabaca neye benzediğini bildiğinizi varsayar — tamamen yeniyseniz başlangıç rehberi çok daha yumuşak bir giriştir; kesin cevaplar gerektiğinde buraya dönün.

Ekipman ve Amaç

Tavla, 24 haneli bir tahtada, oyuncu başına on beş pul ve ikişer zarla, iki kişi arasında oynanır; puanına ya da parasına oynanan oyunlarda bir de katlama küpü bulunur. Başlangıç dizilişi — her oyuncunun 24 hanesinde iki, 13 hanesinde beş, 8 hanesinde üç ve 6 hanesinde beş pul — kurulum rehberinde ayrıntısıyla anlatılır.

Her oyuncu pullarını kendi iç bölgesine doğru taşır ve ardından toplar. On beş pulunu önce toplayan oyuncu kazanır.

Açılış Atışı

• Her oyuncu tek zar atar. Yüksek atan ilk hamleyi yapar ve görünen iki sayıyı — kendi zarını ve rakibinkini — birlikte oynar.
• Zarlar eşitse, farklı gelene kadar iki oyuncu da yeniden atar. (Para oyununda bazı masalar her beraberlikte oyunun değerini katlar — "otomatik katlama". Bu bir masa âdetidir, standart kuralın parçası değildir.)
• İlk oyuncu zarları yeniden atmaz: açılış hamlesi, ortada duran o iki zarla oynanır. Türk tavlasındaki "kazanan yeniden atar" âdetinin uluslararası karşılığı yoktur.

Taşıma Kuralları

Her sırada oyuncu iki zar atar ve pullarını attığı sayılara göre ileri taşır — daima ileri, asla geri.

• İki sayı, iki hamle. Zarlar ayrı ayrı hamlelerdir. İki farklı pulu oynatabilir ya da aynı pulu iki kez taşıyabilirler — ama birleşik bir hamle her adımında kurallı olmalıdır. 5-3'ü tek pulla sekizlik bir yolculuk olarak oynayan pul, 5'ten (ya da 3'ten) sonraki ara haneye kurallı biçimde konabilmelidir.
• Kurallı konma yerleri. Bir pul boş bir haneye, kendi pullarının bulunduğu bir haneye (sayı sınırı yok) ya da üzerinde tam bir tane rakip pulu bulunan haneye (açık pul — kırılır) konabilir. Rakibin iki veya daha fazla pulunun tuttuğu haneye asla konamaz.
• Çift zar. Çift, dört kez oynanır. 6-6 atmak, kurallı herhangi bir bileşimle dört altılık hamle verir.
• Oynama zorunluluğu. Oyuncu, kurallı olarak mümkünse iki sayıyı da (çiftte dördünü de) oynamak zorundadır. Yalnızca bir sayı oynanabiliyorsa o oynanır. İkisinden herhangi biri tek başına oynanabiliyor ama ikisi birden oynanamıyorsa büyük sayı oynanmak zorundadır. Hiçbiri oynanamıyorsa sıra yanar. Çift de aynı ilkeye tabidir: dört hamlenin kurallı olarak oynanabilen kadarı oynanır.
• Pas yok. Kurallı bir hamle varken oyuncu sırasını kendi isteğiyle geçemez, hamlesiz duramaz.

Kırma

Bir hanede tek başına duran pul açık puldur. Bir rakip pulu üzerine kondığında — ister hamlesini orada bitirsin, ister birleşik hamlenin ara adımında dokunup geçsin — açık pul kırılır ve bara konur. Tek sırada birden fazla açık pul kırılabilir.

Bardan İçeri Girme

• Barda bir veya daha fazla pulu olan oyuncu, başka herhangi bir hamleden önce onları içeri sokmak zorundadır.
• Pul, rakibin iç bölgesinden, atılan sayıya karşılık gelen haneden girer — atılan 5, rakibin 5 hanesinden giriş demektir — yeter ki o hane rakibin iki veya daha fazla puluyla tutulmuş olmasın.
• İki sayı da kurallı giriş vermiyorsa oyuncu oynayamaz: sıranın tamamı yanar.
• Rakip, iç bölgesindeki altı hanenin tamamını tutuyorsa (kapalı ev) giriş imkânsızdır; bardaki oyuncu, ev açılana kadar — zar bile atmadan — sıra üstüne sıra kaybeder.
• Oyuncu bardan girmiş ve barda pulu kalmamışsa, kalan sayı normal biçimde oynanır.

Toplama

Oyuncu ancak on beş pulunun tamamı iç bölgesindeyken toplamaya başlayabilir.

• Atılan sayı, o sayının hanesinden bir pul çıkarır: 3, 3 hanesinden bir pul alır.
• Atılan sayının hanesi boş ama daha yüksek hanelerde pul varsa, o sayı iç bölgede normal bir hamle olarak kullanılmak zorundadır.
• Atılan sayı en yüksek dolu haneden büyükse, pul en yüksek dolu haneden çıkarılır. (Her şey 4 hanesinde ve altındayken 6, 4 hanesinden toplar.)
• Her zamanki gibi, kurallı olarak mümkünse iki zar da kullanılmalıdır — ikisi de kurallıysa oyuncu toplamakla içeride taşımak arasında seçim yapabilir, ama oynanabilir bir sayıyı boşa harcayamaz.
• Toplama sırasında bir pul kırılırsa, bardan girip bütün tahtayı dolaşarak iç bölgeye dönmeden toplama devam edemez. Toplanmış pullar dışarıda kalır.

Galibiyet: Tek, Mars, Backgammon

Oyun, bir oyuncu on beşinci pulunu topladığı anda biter.

Bu çarpanlar katlama küpüyle birleşir — küp 4'teyken gelen mars sekiz puan eder. Örnekli anlatım ve maç usulü ayrıntıları için puanlama rehberine bakın.

Katlama Küpü Kısaca

Sırası gelen oyuncu, zar atmadan önce katlama önerebilir: oyunun değerini ikiyle çarpmayı teklif eder. Rakip ya pas geçer — katlamadan önceki değer üzerinden tek bir oyunu anında teslim eder — ya da kabul eder: iki katına çıkmış değerle oynamaya devam eder ve küpün sahibi olur. Bir sonraki katlamayı yalnızca sahibi yapabilir. Crawford, Jacoby ve beaver dahil kuralların tamamı katlama küpü rehberinde.

Aykırı Durumlar ve Görgü Kuralları

Fiziksel oyun için standart turnuva teamülleri:

• Bozuk zar. İki zar da tahtanın sağ yarısının içine düz düşmelidir. Yan yatan, pulun üstüne çıkan ya da dışarı kaçan zar "bozuk" sayılır ve iki zar birden yeniden atılır.
• Erken atış. Rakip sırasını bitirmeden (zarlarını kaldırmadan) atılan zarlar genellikle yeniden atılır.
• Hatalı hamle. Kural dışı bir hamle, bir sonraki zar atılana kadar iki oyuncudan biri tarafından düzelttirilebilir; rakip zar attıktan sonra hatalı konum genellikle olduğu gibi kalır.
• Sıranın bitişi. Hamle, oyuncu zarlarını kaldırdığında kesinleşir — o âna kadar pullar, atılan sayılar içinde kalmak şartıyla serbestçe yeniden düzenlenebilir.

İnternette bu defter tutmanın hiçbiri yoktur: sunucu yukarıdaki her kuralı kendiliğinden uygular, yalnızca kurallı hamleler önerilir ve zarlar sertifikalı rastgeledir. Bu da online oyunu kuralları içselleştirmenin en kolay yeri yapar — tarayıcınızda ücretsiz bir oyun deneyin, tahta size öğretsin.

Türk Tavlası ve Diğer Kural Farkları

Yukarıdaki kurallar uluslararası standarttır ve bizim bildiğimiz tavladan birkaç noktada ayrılır: Türk tavlasında katlama küpü yoktur, iki katlık kazanca gammon değil mars denir ve üç puanlık backgammon galibiyeti bulunmaz; açılışı kazanan da zarlarını yeniden atar. Diğer geleneklerden de örnek verelim: donanmalarda popüler olan acey-deucey, 1-2 atışına özel güçler ekler; Nackgammon ise açılış mücadelesini sertleştirmek için biraz farklı bir dizilişle başlar. Masanın hangi kurallarla oynadığından emin değilseniz ilk zardan önce sorun — cevap tek cümledir ve önemli her tartışmayı baştan önler.