Tavla ve Backgammon Terimleri Sözlüğü

Tavlanın, yüzyılların oyunundan damıtılmış kendine özgü bir sözcük dağarcığı var — uluslararası masalarda buna bir de İngilizce terimler ekleniyor. Masada duyacağınız ya da bir rehberde okuyacağınız her terim burada, sade Türkçeyle tanımlı. Kendi sayfası olan terimler oraya bağlanır.

A – B

Ace point (1 hanesi)

1 hanesi — pulun yolculuğundaki son hane. Orada tutunmak ("ace-point oyunu") bekleme oyunlarının en çaresizidir: rakip toplarken tek bir geç atış şansı beklersiniz.

Anchor (tutunma kapısı)

Rakibin iç bölgesinde alınmış kapı (iki veya daha fazla pul). Tutunma kapısı, kırılan pullara güvenli giriş sağlar ve atış şansını güvenle beklemenizi mümkün kılar. Yüksek tutunmalar (20 veya 21 hanesi) derin olanlardan çok daha güçlüdür.

Automatic double (otomatik katlama)

İsteğe bağlı bir para oyunu âdeti: açılış atışı berabere kaldığında bahis ikiye katlanır ve iki oyuncu yeniden atar. Standart oyunun ve maç usulünün parçası değildir.

Back checkers (geri pullar)

24 hanenizde, rakip topraklarının en derininde başlayan iki pul. Onları kaçırmak, tutundurmak ya da onlarla saldırmak açılışın ana dramıdır.

Back game (geri oyun)

Rakibin iç bölgesinde iki (veya daha fazla) tutunma kapısı tutup geç bir atışı kırmayı ve hapsetmeyi uman savunma stratejisi. Tuttuğunda muhteşem; tutmadığında mars riski.

Backgammon (üçlü galibiyet)

Üç katlık galibiyet: kaybeden hiç pul toplamamıştır ve hâlâ barda ya da kazananın iç bölgesinde pulu vardır. 3 × küp eder. Türk tavlasında yoktur. Bkz. puanlama.

Bar

Tahtanın iki yarısını ayıran yükseltilmiş şerit. Kırılan pullar, rakibin iç bölgesinden içeri girene kadar burada durur.

Bear off (toplama)

On beş pulun tamamı iç bölgeye ulaştıktan sonra pulları tahtadan çıkarmak. On beşini önce toplayan kazanır. Tam kurallar kural rehberinde.

Beaver

İsteğe bağlı bir para oyunu kuralı: katlanan oyuncu, küp sahipliğini elinde tutarak anında yeniden katlayabilir. Bkz. küp rehberi.

Blitz

Rakibin iç bölgenizdeki açık pullarına, tutunamadan onları kapatmayı amaçlayan topyekûn saldırı. Yüksek risk, yüksek mars ödülü.

Blot (açık pul)

Bir hanede tek başına duran pul — ulaşabilen her rakip pulu tarafından kırılabilir.

Builder (kurucu)

Önümüzdeki zarlarda değerli bir kapının alınmasına yardım edecek konumda bekletilen yedek pul.

C – D

Checker (pul)

Taraf başına on beş oyun taşından biri; taş ya da pul denir.

Closed board (kapalı ev)

Altı hanesinin tamamı kapı yapılmış iç bölge. Bardaki rakip pulları hiç giremez ve bir hane açılana kadar her sıra yanar.

Cocked dice (bozuk zar)

Yan yatan, pulun üstüne çıkan ya da oyun yarısının dışına kaçan zar. İki zar birden yeniden atılır.

Crawford kuralı / Crawford oyunu

Maç usulünde: bir oyuncu maç sayısına ulaştıktan sonraki ilk oyun katlama küpü olmadan oynanır. Nedeni için küp rehberine bakın.

Cube ownership (küp sahipliği)

Bir katlama kabul edildikten sonra küp, kabul edenin malıdır ve bir sonraki katlamayı yalnızca o yapabilir.

Dance (oynayamama)

Bardan girememek: atılan iki sayı da kapalı giriş hanelerine denk gelir ve sıranın tamamı yanar. İngilizcede "dance" ya da "stay out".

Dead cube (ölü küp)

Artık işe yarar biçimde çevrilemeyen küp — tipik olarak, katlamanın katlayana hiçbir şey kazandırmadığı maç skorlarında.

Double (katlama)

Sıranızda zar atmadan önce yapılan, oyunun değerini ikiyle çarpma teklifi. Rakip kabul etmek ya da pas geçmek zorundadır. Tam kurallar katlama küpü rehberinde.

Doubles (çift zar)

İki zarın aynı sayıyı göstermesi. Sayı iki değil dört kez oynanır.

Drop (pas)

Katlamayı reddetmek: katlama öncesi küp değerinden tek bir oyun teslim edilir. "Pass" da denir.

E – H

Enter (içeri girme)

Bardaki pulu, atılan sayıya karşılık gelen rakip iç bölge hanesinden oyuna geri sokmak.

Equity (denklik)

Bir konumun, iki tarafın da en iyi oyunuyla ortalama kaç puan ettiği — tavladaki bütün kararların en sonunda ölçüldüğü para birimi.

Gammon (mars)

İki katlık galibiyet: kaybeden hiç pul toplamamıştır. 2 × küp eder. Türk tavlasındaki adı marstır. Bkz. puanlama.

Golden point (altın kapı)

Rakibin 5 kapısı (sizin 20 haneniz) — tahtadaki en iyi tutunma yeri. Kendi 5 kapınız ise tahtada alınacak en değerli kapıdır.

Hit (kırma)

Rakip açık pulunun üzerine konarak onu bara göndermek; pul yolculuğuna baştan başlar.

Hit and cover (kır ve kapat)

Açık pulu kırıp aynı ya da sonraki zarda kırdığı haneyi kapı yapmak — aynı anda hem saldırı hem inşa.

Holding game (bekleme oyunu)

Kilit bir hanede (çoğunlukla rakibin 5 kapısı ya da kendi bar kapınız) tutunmayı sürdürüp rakip eve dönmeye çalışırken atış şansı bekleme stratejisi.

Home board (iç bölge / ev)

1–6 haneleriniz: pulların toplamadan önce vardığı, rakibin kırılan pullarının da içeri girmek zorunda olduğu bölge. "Ev" de denir.

I – P

Jacoby kuralı

İsteğe bağlı bir para oyunu kuralı: küp çevrilmedikçe mars ve backgammon yalnızca tek sayılır. Maç usulünde asla kullanılmaz.

Match play (maç usulü)

Belirli bir puan hedefine (5'e, 7'ye, 11'e…) oynanan oyun serisi. Her oyunun ayrı kapandığı para oyununun karşıtı.

Match point (maç sayısı)

Maçı kazanmaya bir puan kalmış olma durumu. Buna ilk ulaşan, Crawford oyununu tetikler.

Midpoint (orta kapı)

Beş pulun başladığı 13 haneniz — eve dönüş yolundaki kilit iniş istasyonu.

Money play (para oyunu)

Maç hedefi yerine puan başına anlaşılmış bahisle oynanan bağımsız oyunlar; Jacoby kuralının ve beaver'ın doğal ortamı.

Open point (açık hane)

Üzerinde pul olmayan ya da tek rakip açık pulu bulunan hane — pullarınızın kurallı olarak konabileceği her yer.

Outer board (dış bölge)

7–12 haneleri (sizin) ya da 13–18 (rakibin, sizin numaralandırmanızla) — iki iç bölge arasındaki iki çeyrek.

Pip

Bir hanelik ilerleme — zarların dağıttığı birim. 6-5 atışı on bir pip getirir.

Pip count (pip sayısı)

Bir oyuncunun mevcut konumdan on beş pulunu toplamak için ihtiyaç duyduğu toplam pip. İki taraf da 167 ile başlar. Pip sayılarını karşılaştırmak yarışta kimin önde olduğunu söyler — yarış ve küp kararlarının temeli.

Point (hane / kapı)

Tahtadaki 24 üçgenden biri (hane); "kapı almak" ise bir haneyi iki veya daha fazla pulla tutmaktır.

Prime (set)

Art arda alınmış kapılardan oluşan duvar. Altı kapılık prime ("tam set") geçilmezdir — arkasında kalan pullar, duvar bozulana kadar önüne geçemez.

R – Z

Race (yarış)

Bütün temas bittikten sonraki saf koşu evresi — kırma ihtimali yok, yalnızca pip sayıları ve zarlar. Rakibi geçmeye dayalı oyun planına da denir.

Redouble (yeniden katlama)

Küp sahibinin sonraki katlaması: 2'yi 4, 4'ü 8 yapar. Sahiplik, kabul edene geçer.

Run / running game (kaçış oyunu)

Teması koparıp eve koşmak — pip sayısında öndeyken doğru plan.

Shot (atış şansı)

Rakip açık pulunu kırabilecek zar. "Atış bırakmak", açık pulu olası kırmalara maruz bırakmaktır; atışları saymak (36 zar üzerinden) riski ölçer.

Single game (tek galibiyet)

Bir puanlık galibiyet: kaybeden en az bir pul toplamıştır. Pas geçilen her katlamanın sonucu da — konum ne olursa olsun — budur.

Slot (yerleştirme)

Gelecek sıra kapı yapmayı umduğunuz haneye bilerek tek pul koymak — daha hızlı inşa için kırılma riskini kabullenmek.

Take (kabul)

Katlamayı kabul etmek: oyun iki katı bahisle sürer ve küp sizin olur.

Take point (kabul eşiği)

Bir katlamayı kabul etmeyi haklı çıkaran asgari kazanma olasılığı — mars ve küp sahipliği düzeltmelerinden önce kabaca %25. Küp rehberinde açıklanır.

Tavla (Türk tavlası)

Backgammon ailesinin bizdeki kolu: aynı tahta, aynı diziliş, aynı taşıma kuralları. Geleneksel farkları, katlama küpünün olmaması, üçlü galibiyetin bulunmaması ve iki katlık kazanca gammon değil mars denmesidir; açılışı kazanan da zarları yeniden atar.

Sözcükleri İşe Koşun

Terimler kullanınca yerleşir. Bir iki oyun oynayın ve kendi kendinize anlatın — şu açık pul… 5 kapısına yerleştireyim… oynayamadı! — bu sayfa bir hafta içinde eski haber gibi okunur. Temeller hâlâ oturuyorsa başlangıç rehberiyle başlayın ya da doğrudan ücretsiz tarayıcı oyununa atlayın.