Tavla Nasıl Oynanır?

Tavla bir yarıştır: on beş pulunun tamamını tahtada dolaştırıp önce toplayan kazanır. Taşıma kurallarını on dakikada öğrenirsiniz — bu rehber, olaylar masada hangi sırayla yaşanıyorsa o sırayla, baştan sona bir oyunu birlikte oynatıyor. Anlattığımız kurallar uluslararası backgammon kurallarıdır; Türk tavlasından ayrıldığı yerleri ayrıca işaret ediyoruz.

Önce Bilmeniz Gerekenler

Tavla, iki oyuncu arasında, hane denilen 24 ince üçgenden oluşan bir tahtada oynanır. Haneler altışarlık dört bölgeye ayrılır: sizin iç bölgeniz (eviniz), sizin dış bölgeniz ve rakibiniz için aynı iki bölge. Tahtanın ortasındaki yükseltilmiş şerit bardır — kırılan pullar orada bekler.

Her oyuncunun on beş pulu vardır ve pullar zıt yönlerde ilerler — siz kendi evinize doğru bir yönde taşırsınız, rakibinizin pulları ise öbür yönde kendi evine gider. Her pul tahtada at nalı biçiminde bir yol izler; on beşin tamamı eve ulaştığında toplanmaya başlar. Başlangıç dizilişinin tamamı kurulum rehberinde; kısa özeti şu: her oyuncu 24, 13, 8 ve 6 hanelerinde pullarla başlar — klasik tavla dizilişiyle birebir aynıdır.

Oyunun Başlaması

Her oyuncu birer zar atar. Yüksek atan ilk hamleyi yapar — ve az önce atılan iki zarı birden oynar: kendi zarını ve rakibinkini. İki zar aynı gelirse, farklı gelene kadar yeniden atılır. Açılış hamlesinden sonra sıra karşılıklı döner ve herkes iki zar atar.

Pulları Taşımak

İki zar size iki ayrı hamle verir. 5-3 attıysanız bir pulu beş, başka bir pulu üç hane oynayabilirsiniz — ya da tek bir pulu toplam sekiz hane taşıyabilirsiniz; yeter ki bunu iki kurallı adımda yapsın (önce beş sonra üç, ya da önce üç sonra beş). Aradaki hane önemlidir: pul, ancak kurallı biçimde konabileceği bir haneden geçebilir.

Bir pul şu hanelere konabilir:

• Boş hane — üzerinde hiç pul yok,
• Sizin haneniz — kendi pullarınız var (sayısı fark etmez), veya
• Açık pul — üzerinde tam bir tane rakip pulu var; konduğunuzda o pulu kırarsınız.

Üzerinde rakibin iki veya daha fazla pulu bulunan hane kapalıdır: oraya konamazsınız. Bir haneye kendi pullarınızdan iki veya daha fazlasını koyduğunuzda o haneyi "kapı" yapmış olursunuz; rakip de oraya konamaz. Kapı almak tavla stratejisinin kalbidir — art arda alınmış kapılardan oluşan bir duvar (prime, yani set) rakip pullarını tamamen hapsedebilir.

Tabloyu iki kural tamamlar:

• Çift zar iki kat oynanır. 4-4 atmak size dörder hanelik dört hamle verir — bazen oyunu değiştiren bir sıra.
• Oynayabiliyorsanız oynamak zorundasınız. İki sayı da oynanabiliyorsa ikisini de oynarsınız. Yalnızca biri oynanabiliyorsa onu oynarsınız; ikisinden herhangi biri oynanabiliyor ama ikisi birden oynanamıyorsa büyük olanı oynamak zorundasınız. Sıranız ancak hiçbir kurallı hamle kalmadığında yanar.

Kırma ve İçeri Girme

Bir hanede tek başına duran pul — açık pul — savunmasızdır. Pulunuz bir rakip açık pulunun üzerine konarsa o pul kırılır ve tahtanın ortasındaki bara konur. Kırılmak acıtır: pul, yolculuğuna rotasının en başından yeniden başlamak zorundadır.

Barda pulunuz varken, o pul içeri girene kadar başka hiçbir hamle yapamazsınız. Pul, rakibin iç bölgesinden, attığınız zarlardan birine karşılık gelen haneden girer: 3 attıysanız rakibin 3 hanesinden girebilirsiniz — tabii orası kapalı değilse. İki zarınız da kapalı hanelere denk geliyorsa oynayamazsınız — sıranız tamamen yanar ve bir açıklık umarak bir sonraki sıranızı beklersiniz.

Güçlü oyuncuların rakibin iç bölgesindeki haneler için savaşmasının nedeni budur: altı giriş hanesinin tamamı kapı yapılmışsa (kapalı ev), bardaki pul hiç giremez ve sahibi, ev açılana kadar sıra üstüne sıra kaybeder.

Toplama

On beş pulunuzun tamamı iç bölgenize ulaştığında toplamaya başlarsınız — pulları tahtadan çıkarmaya. 4 atışı 4 hanenizden bir pul çıkarır, 6 atışı 6 hanenizden, ve böyle devam eder. Çift zarla dört pula kadar toplanabilir.

En yüksek dolu hanenizden büyük bir sayı atarsanız, pulu elinizdeki en yüksek haneden çıkarabilirsiniz — bütün pullarınız 3 hanesinde ve altındaysa, 6 atışı 3 hanesinden bir pul alır. Atılan sayının hanesi boş ama daha yüksek haneler doluysa, o sayıyla iç bölgede normal bir hamle yapmanız gerekir. Toplama sırasında bir pulunuz kırılırsa, o pul bütün tahtayı dolaşıp eve dönmeden toplamaya devam edemezsiniz.

On beş pulunu önce toplayan oyuncu oyunu kazanır.

Bir Galibiyet Ne Kadar Eder?

Her galibiyet eşit değildir. Kaybeden en az bir pul toplamışsa galibiyet tektir — bir puan. Kaybeden hiç pul toplamamışsa bu marstır (uluslararası adıyla gammon) ve iki puan eder. Kaybeden hiç pul toplamamış ve hâlâ barda ya da kazananın iç bölgesinde pulu varsa, bu backgammondur — Türk tavlasında bulunmayan üçlü galibiyet: üç puan. Ayrıntılar puanlama rehberinde; katlama küpü ise bunların hepsini katlayabilir.

Yeni Başlayanlar İçin Oyun Planı

Kurallar oyunu geçerli kılar; plan ise keyifli. Şu üç fikir ilk on-on beş oyununuzu rahat taşır:

• Kapı alın, yığmayın. Birkaç haneye ikişer pul, tek haneye altı puldan iyidir. En değerlisi 5 kapınızdır — tahtadaki en kıymetli hane odur.
• Açık pullarınıza dikkat edin. Hamlenizi bitirmeden önce sorun: rakip hangi sayılarla beni kırabilir? Karşılığı değerse açık pul bırakmak sorun değil — yeter ki bilerek bırakın, yanlışlıkla değil.
• Yarışı sayın. Yarışta net öndeyseniz ve temas kalmadıysa, eve koşun ve güvenle toplayın. Gerideyseniz kaybedilmiş bir yarışı koşmak yerine kırma ve hapsetme fırsatı arayın. Sözlükteki pip sayısı maddesi bunun nasıl hassas ölçüldüğünü gösterir.

Oynayarak Daha Hızlı Öğrenin

Bir gerçek oyun, bir saatlik okumadan fazlasını öğretir. Birkaç rahat maç yapın, bu rehberi başka bir sekmede açık tutun; kurallar siz farkına varmadan reflekse dönüşür. Tutunma ya da prime gibi terimler çıktığında sözlük bir tık uzakta — kendinizi hazır hissettiğinizde de doğal sonraki adım katlama küpü rehberi.